Hoe kunnen agrarisch ondernemers werken aan een betere waterkwaliteit én ruimte krijgen om zelf te bepalen hoe zij dat resultaat behalen? Met het BedrijfsRotatieResidu (BRR) werkt De AgroProeftuin Noordoost-Brabant aan een praktijkgerichte vorm van doelsturing.
Het BRR gebruikt metingen van het stikstofresidu op percelen om inzicht te krijgen op bedrijfsniveau. Zo kunnen ondernemers gericht bijsturen en ontstaat tegelijkertijd een meetbare basis om de waterkwaliteit in een gebied te verbeteren.
Waarom het BedrijfsRotatieResidu?
De waterkwaliteitsdoelen uit de Kaderrichtlijn Water en de Nitraatrichtlijn komen in gevaar. Sinds 2012 stagneert de verbetering van nitraatconcentraties in grond- en oppervlaktewater.
Tegelijkertijd ervaren agrarisch ondernemers knelpunten door een stapeling van regels, terwijl de gewenste doelen niet worden gehaald. Er is daarom behoefte aan een aanpak die doelgericht en bedrijfsspecifiek is en ondernemers handelingsperspectief geeft.
Ontwikkeld met boeren
Het BedrijfsRotatieResidu is ontwikkeld met boeren. Via twee projecten. Als eerste binnen het PAVEx-project van Wageningen University & Research. Hier is de basis gelegd voor de BRR-systematiek vanuit samenwerking tussen veehouderij met akkerbouw onder andere in de Peel.
Ten tweede in het project Boeren Innovatie Netwerk. Een project voor en door boeren in de Peelregio, groentetelers, akkerbouwers en melkveehouders, samen met De AgroProeftuin Noordoost-Brabant.
Vier jaar experimenteren
Binnen PAVEx en binnen het Boeren Innovatie Netwerk-nitraat (BIN) experimenteerden in totaal acht agrariërs vier jaar lang met gewasrotatie, teeltkeuze, bemesting en wintergroene bodembedekking (groenbemesters). Door intensief te meten, ontstond steeds meer inzicht in wat op perceel- en bedrijfsniveau werkt om nitraatuitspoeling te verminderen.
Doorontwikkeling
In april 2025 kreeg deze aanpak een vervolg met de officiële start van de pilot BedrijfsRotatieResidu. Hierin wordt de systematiek verder getest en verfijnd, met als ambitie om van BRR een schaalbare en juridisch borgbare vorm van doelsturing te maken.
Daar zijn ook actieve partners als AgriFood Capital, Provincie Noord-Brabant en Waterschap Aa en Maas bij aangesloten. Zij zien het BRR als een haalbare en praktijkgerichte aanpak om de waterkwaliteit in zandgebieden te verbeteren.
Wat is het BedrijfsRotatieResidu?
Het BedrijfsRotatieResidu (BRR) is een praktisch kengetal voor het gemiddelde stikstofresidu op bedrijfsniveau. Het verbindt resultaten van Nmin-metingen op perceel- en bedrijfsniveau. En wordt ook doorvertaald naar gebeidsniveau.
Werking
Jaarlijkse metingen op alle percelen van een bedrijf (akkerbouw-, groente- of melkveebedrijf) brengen het stikstofresidu in beeld. Op basis daarvan wordt het BRR berekend en kunnen ondernemers gericht sturen op verbetering van de waterkwaliteit op hun individuele percelen.
Resultaten
De aanpak geeft inzicht in prestaties en verbetermogelijkheden. Onafhankelijke metingen en geborgde datastromen zorgen daarbij voor transparantie tussen ondernemers en overheid.
Kansen
Het BRR biedt kansen voor bedrijfsspecifieke doelsturing als alternatief voor generieke maatregelen, waarbij goede resultaten perspectief moeten bieden op meer beleidsruimte.
Kans voor doelsturingsbeleid
Het BRR biedt een alternatief voor generieke maatregelen en maakt bedrijfsspecifieke én gebiedsgerichte doelsturing op bedrijven mogelijk.
Daarnaast sluit de aanpak aan bij adviezen van de Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM) om pilots te benutten voor innovatie in het water- en bemestingsbeleid.
Om de volgende stap te kunnen zetten, is beleidsruimte nodig. De oproep aan beleidsmakers is daarom:
- Investeer in opschaling en integreer het BRR in toekomstig beleid.
- Faciliteer experimenteerruimte en vrijstellingen voor deelnemende bedrijven op basis van behaalde resultaten.
- Neem doelsturing op waterkwaliteit mee in het 8e en 9e actieprogramma van de Nitraatrichtlijn.
Partners
De AgroProeftuin Noordoost-Brabant voert het project BedrijfsRotatieResidu uit in samenwerking met AgriFood Capital, Provincie Noord-Brabant en Waterschap Aa en Maas. Zij zien het BRR als een haalbare en praktijkgerichte aanpak om de waterkwaliteit in zandgebieden te verbeteren.
Meer informatie
Projectleider Ronald Luijkx: r.luijkx@agrifoodcapital.nl.
