De kracht van het boerencollectief: Marjan Minnesma en André Hoogendijk in gesprek
Op 21 november organiseerde De AgroProeftuin Noordoost-Brabant het kennisevent De kracht van het boerencollectief. Boeren, bestuurders en ketenpartners gingen met elkaar in gesprek over samenwerking, innovatie en de toekomst van landbouw.
Het centrale gesprek tussen Marjan Minnesma (Urgenda) en André Hoogendijk (BO Akkerbouw) liet zien dat verschillende visies elkaar kunnen raken én versterken. Twee mensen die vanuit verschillende invalshoeken kijken, maar in de kern hetzelfde nastreven: landbouw die werkt voor boer, bodem en samenleving.
Waar verschillen ze?
Marjan Minnesma pleit voor een snelle, ambitieuze transitie richting minder kunstmest en minder pesticiden binnen tien jaar. Ze ziet kansen voor vlinderbloemigen, kruidenrijk grasland, agrobosbouw en slimme combinaties tussen akkerbouw en melkveehouderij.
André Hoogendijk deelt dezelfde richting, maar benadrukt dat boeren ook economische zekerheid nodig hebben: afzetmarkten, meerjarige afspraken en realistische routekaarten. Sommige gewassen zijn ecologisch interessant, maar missen nog markt (zoals veldbonen en erwten).
Urgenda heeft hiervoor het 7-vinkjes project gestart waar boeren de komende tien jaar aan de slag kunnen met de genoemde duurzame kansen en waarbij de opbrengstderving deels wordt vergoed. Hoogendijk benadrukt dat dergelijke projecten boeren verder helpen in hun ontwikkeling naar verduurzaming.
Waar vinden ze elkaar?
De grootste overeenkomsten lagen in de praktische aanpak:
- Niet groter maken dan nodig: begin met kopgroepen van gemotiveerde boeren, kopieer wat werkt, schaal daarna op.
- Ketenbreed samenwerken: van supermarkt tot verwerker; transitie lukt alleen als iedereen meedoet.
- Boeren moeten kunnen blijven ondernemen: beide sprekers willen minder afhankelijkheid van subsidies en meer toekomstbestendige verdienmodellen.
- Technologie en ecologie combineren: minder middelengebruik waar het kan, maar ook ruimte voor robotisering en slimme systemen.
- Meten is weten: nulmetingen en duidelijke doelen helpen boeren én omgeving vooruit.
Verbinding van onderop
In de regio gebeurt het al: boeren die samen experimenteren, leren en opschalen. Stuurgroepvoorzitter Jeroen van den Heuvel benadrukte dat samenwerken klein mag beginnen, maar juist leidt tot energie, vertrouwen en innovatie. Dat werd onderstreept door de praktijkvoorbeelden die deze middag centraal stonden:
- Nature’s Heat - E-mail: paul@lavanschie.nl
Glastuinder Paul van Schie liet zien hoe glastuinbouwers samen geothermie mogelijk maken. Elkaar kennen en elkaar vertrouwen zijn daarbij cruciaal. - Groen Gas Collectief - E-mail: f.genugten@hetnet.nl
Voormalig melkveehouder en energieproducent Frank van Genugten deelde hoe melkveehouders via Groenewoud Gas stappen zetten in vergisting. Waar zijn bedrijf van de verse koemest groen gas (van aardgaskwaliteit) van maakt en bouwmaterialen van de dikke mestfractie produceert. - Stichting Duinboeren en Maatschappij - E-mail: freek_1994@hotmail.com
Melkveehouder en pluimveehouder Freek Vermeer liet zien hoe jonge boeren gezamenlijk aan de slag zijn gegaan met het meten van nitraatuitspoeling op de eigen percelen. Om hiermee aan te tonen helder te krijgen hoe het werkelijk is gesteld met de bodem en de waterkwaliteit en te laten zien dat er stappen worden gezet om bodem- en waterkwaliteit te verbeteren in de Loonse en Drunense Duinen. - Vereniging Duurzaam Bodembeheer - E-mail: ingenbleek@telfort.nl
Joris Ingenbleek benadrukte hoe regeneratief werken zowel voorwaarde als resultaat is voor de leden van de vereniging Duurzaam Bodembeheer Land van Cuijk en Maasduinen. - Boeren Innovatie Netwerk Gewasbescherming - E-mail: leend700@planet.nl
Jos Leenders gaf inzicht in praktische innovaties rond minder middelengebruik. De boeren verbonden aan het Boeren Innovatie Netwerk experimenteren in uien en aardappelen naar minder of geen chemische gewasbeschermingsmiddelen maar juist in te zetten op gezonde bodem, robuuste gewassen en het aantrekken van natuurlijke vijanden van gangbare plagen in de gewassen. - Boerderij van de Toekomst – Zuidoostelijk Zand - E-mail: j.treur@agrifoodcapital.nl
Johan Treur presenteerde De Boerderij van de Toekomst die is ontstaan als initiatief van twee boeren. Inmiddels is de Boerderij van de Toekomst aangewezen als Experimenteerlocatie waar stappen worden gezet richting vier nieuwe, duurzame bedrijfssystemen: akkerbouw-groenteteelt, gebiedsgebonden varkenshouderij, circulaire melkveehouderij en grondgebonden melkveehouderij.
Deze voorbeelden laten zien: collectieven zijn dé motor van verandering.
Transitie van onderop
De transitie gebeurt niet top-down, maar in het veld: met boeren die samen experimenteren, leren en laten zien dat het anders kan. En juist die beweging, het collectief van doeners, werd vandaag zichtbaar.
De AgroProeftuin Noordoost-Brabant blijft deze kopgroepen ondersteunen, verbinden en versterken. Zo bouwen we samen aan een toekomstbestendige landbouw.
